Kalendarium

Wojna z ZSRR 1956

*Czerwiec 1956*

• Zakłady Cegielskiego w Poznaniu ogłosiły strajk z powodu niekorzystnego dla robotników systemu wypłacania pensji. Rychło przyłączyły się inne fabryki. Strajkujący poszli pod gmach Komitetu Wojewódzkiego PZPR, jednak nikt z nimi nie rozmawiał. Szybko oprócz haseł ekonomicznych pojawiły się polityczne. Robotnicy zaatakowali więzienie i siedzibę miejscowej ubecji. Do walki z buntownikami wysłano LWP. Zginęło i zmarło z powodu ran ok. 75 osób. Po rozpędzeniu protestujących spadły na nich represje.

*Październik 1956*

• Radykalna wymiana władz PZPR. I Sekretarzem zostaje Władysław Gomułka.
• Interwencyjna wizyta sowieckiego genseka Nikity Chrzuszczowa kończy się wymordowaniem radzieckiej delegacji i wybuchem wojny polsko-radzieckiej.
• Sowieci zajmują większość kraju, jednak opór nie ustaje. Powstaje Robotnicza Armia Powstańcza (RAP), opozycyjna wobec komunistów, współpracująca jednak w obronie Polski.
• Jako konkurencję dla RAP komuniści tworzą Ochotnicze Ludowe Wojsko Obrony Polski (OLWOP) pod dowództwem popularnego działacza partii - Lechosława Goździka.

*Grudzień 1956*

• Mieczysław Moczar rozkazuje rozpędzenie Sejmu.
• Władysław Gomułka zamordowany przez wywiad sowiecki.
• Wojna jednodniowa - wskutek pomyłki amerykańskiego wywiadu wybucha wojna atomowa z ZSRR. Obszar USA i Związku Sowieckiego kompletnie wyniszczony.

"Moczarstwo"

*Styczeń 1957*

• Unicestwienie ZSRR. Armia sowiecka pozostająca na terenie Polski podporządkowuje się LWP.
• Mieczysław Moczar znosi wszelkie wcześniejsze prawa i przejmuje władzę w Polsce jako Wódz Ludowy (Dekret nr 1 Moczara). Rozpoczyna się moczarstwo, okres nacjonalkomunistycznej dyktatury.
• Rozpada się Układ Warszawski. NRD atakuje Polskę. RAP i LWP walczą ramię w ramię.
• Krystalizują się rządy "triumwiratu" Mieczysław Moczar-Albin Siwak-Aleksander Czterdziecha.

*Luty 1957*

• Utworzenie Państwowej Izby Rekompensat (PIR), zwaną popularnie Polską Izbą Rabunkową, gdyż były do właściwie bandy szabrowników buszujących w byłym ZSRR. Ten ruch Moczara podreperowuje finanse państwa.

*Marzec 1957*

• Pałac Kultury i Nauki dostaje z wielką pompą imię Moczara.

*Czerwiec 1957*

• Dowództwo RAP obejmuje Zygmunt Tapczyński. Będzie pełnił tę funkcję niemal 2 lata.
• RAP podpisuje separatystyczny pokój z NRD, by zaangażować się w walkę z komunizmem. Oddaje Niemcom Pomorze i Dolny Śląsk.
• Wojska rządowe, pozbawione wsparcia bojówki, muszą uznać pokój. RAP jest odtąd oskarżane przez propagandę o zdradę, faszyzm i proniemieckość. Rozpoczyna się ostra walka RAP z PZPR.

*Październik 1957*

• Drastyczna podwyżka cen żywności.
• RAP powołuje Komitet Polityczny (KP), zyskuje poparcie inteligencji, legalnego Stronnictwa Demokratycznego oraz sporej części społeczeństwa.
• KP rząda powołania Konstytuanty w celu uchwalenia konstytucji i demokratyzacji kraju. Moczar odrzuca te żądania. Wybucha wojna domowa.

*Grudzień 1957*

• Moczar ogłasza dekret zwany "mikrokonstytucją", gwarantujący podstawowe prawa, które jednak miały być respektowane "w miarę możliwości".
• RAP, nabierając się na ten fortel, przerywa działania antyrządowe.

*Styczeń 1958*

• Nagminne łamanie "mikrokonstytucji" powoduje kolejne potyczki między dwoma antagonistami.

*Luty 1958*

• Podpisanie oficjalnych porozumień między komunistami a KP RAP. Moczar obiecuje, że powoła Rząd Jedności Narodowej i Zgromadzenie Konstytucyjne.
• Moczar próbuje jeszcze raz zdławić opozycję, by Zgromadzenie było zdominowane przez komunistów, ale ponosi klęskę.

*Kwiecień 1958*

• Politycy emigracyjni zaczynają wracać do kraju.

Rządy RJN

*Maj 1958*

• Radykalne poszerzenie sceny politycznej: powstaje Polskie Stronnictwo Ludowe, Zjednoczenie Demokratyczne i Ruch Demokratyczny "Monarchia w Polsce".
• We Francji do władzy dochodzi Charles de Gaulle.
• PIR na terenie ZSRR odkrywa nietknięte głowice atomowe. Polska nabywa broń jądrową.
• Powstaje Stowarzyszenie Socjalistów Demokratów - organizacja skupiająca socjalistów i socjaldemokratów. Ostatecznie część tworzy z Jadwigą Piłsudską na czele Polską Partię Socjalistyczną, część wstępuje do PZPR.
• Powstanie Ruchu Wielkiej Polski.
• Utworzenie Komitet Obrony Kraju (organizacji koordynującej bojówki w razie ataku obcych państw) z inicjatywy gen. Zbigniewa Reinhardta.
• Mieczysław Moczar powołuje Rząd Jedności Narodowej.
• Atak NRD na RFN.
• Anty-enerdowskie powstanie na Pomorzu.

*Czerwiec 1958*

• Wybory do Konstytuanty (zwycięstwo PSL przed PZPR).
• Zamach na Moczara przeprowadzony przez faszystowską Falangę. W 1959r. Urząd Ochrony Konstytucji po zapoznaniu się z fragmentaryczną dokumentacją UB dotyczącą tego tematu, uzna, że istnieje podejrzenie prowokacji ze strony Urzędu Bezpieczeństwa.
• PSL próbuje zdominować Rząd Jedności Narodowej we współpracy z PZPR. Bunt opozycji. Antykomuniści zdobywają większość w Konstytuancie.
• Rozpad ludowców - część działaczy PSL z Mikołajczykiem na czele, przechodzi innych partii (PSR, demokratów, PPS).
• W mediach pojawią się pogłoski o inwigilacji niekomunistycznych ministrów RJN przez Urząd Bezpieczeństwa.

*Lipiec 1958*

• Wojna z NRD 1958.
• Zajęcie Berlina przez polską armię.
• Minister finansów w RJN, Marcin Morec (RWP) wprowadza w życie tymczasowe projekty dotyczące zmiany profilu gospodarki na kapitalistyczny.
• Powstaje Unia Prawicy Demokratycznej (UPD).
• Przewrót w Szwecji - król Gustaw VI Adolf ogłasza mobilizację wojska, wprowadza swą faktyczna dyktaturę, zajmuje z zaskoczenia Finlandię i Norwegię.

*Sierpień 1958*

• Koniec wojny z NRD: Śląsk i Pomorze ponownie polskie. Polska uzyskuje ponadto Pomorze Przednie.
• Z inicjatywy Polski powstaje Konfederacja Niemiec Niepodległych (KNN, obejmującej Saksonię, Brandenburgię i Meklemburgię) i Demokratyczna Republika Łużyc.
• Projekty uczczenia Tysiąclecia państwa polskiego: komunistyczne "Tysiąc szkół na Tysiąclecie" i kościelne przygotowania do Millenium.
• Odejście Stanisława Mikołajczyka z RJN (był ministrem gospodarki) i wycofanie się z życia politycznego.
• Utworzenie Sojuszu Państw Socjalistycznych (SPS - Czechosłowacja, Węgry, Chiny i Bułgaria) na szczycie w Pradze.
• Po wizycie Siwaka premier RJN) i Tiktakowicza (MSZ) u Sekretarza Generalnego ONZ, Daga Hammarskjolda, Polska uzyskuje stałe miejsce w RB ONZ (obok Wielkiej Brytanii, ChRL i Francji)
• Szczyt Poznański: zawarcie sojuszu między Polską, Jugosławią i Rumunią - reaktywacja Układu Warszawskiego.
• Wojska SPS (czechosłowackie) wkraczają do Polski i KNN. Wojna na Mazowszu i Śląsku. Kontrofensywa polska powoduje rozpad Czechosłowacji. Na Słowacji reżim faszystowski wprowadza Józef Oczenko, w Czechach utrzymują się komuniści.
• Szwedzi wkraczają do Estonii i Łotwy.

*Wrzesień 1958*

• Powstaje Urząd Ochrony Konstytucji.
• Poznań stolicą Polski.
• W mediach pojawiają się pogłoski o samobójczej śmierci szefa MON, gen. Zbigniewa Reinhardta. Jak się potem (w październiku) okazało: minister przebywał w czechosłowackiej niewoli.
• Wizyta Siwaka w Wielkiej Brytanii. Sojusz polsko-brytyjski.
• Wizyta Siwaka w Japonii. Sojusz polsko- japoński.
• W Szwecji rośnie niezadowolenie z prowadzonych przez króla działań wojennych. Gustaw VI Adolf zmuszony do podpisania kompromisowego porozumienia z Polską: Estonia i płn. Łotwa przypadają Szwecji, Litwa i płd. Łotwa- do Polski.
• Kilkudniowe zamknięcie Konstytuanty. Powód oficjalny: wady konstrukcyjne budynku. Opozycja uważa to za sabotowanie demokratycznych przemian. Dziesięciotysięczna demonstracja wymusza ponowne otwarcie budynku.

Okres konstytucyjny

*Październik 1958*

• Atak RFN na KNN; walki o Berlin, Drezno i Saksonię. Ostatecznie niepodległa zostaje tylko Meklemburgia.
• RAP wkracza do Warszawy rzekomo w celu wspierania demokratycznych reform.
• "Afera listowa" (zw. też "niemiecką"). UB przechwytuje rzekomą korespondencję kierownictw: Zjednoczenie Lewicy (dawniej Polska Partia Socjalistyczna) i UPD z MSZ RFN. W listach, rzekoma strona niemiecka zawarła jawne propozycje dotyczące ewentualnej pomocy finansowej i wywiadowczej dla UPD i ZL w ich planach usunięcia PZPR z życia publicznego.
• ZL przystaje na takie propozycje.
• UPD pobiera z "niemieckiego źródła" 7000 zł.
• W 1959r. UOK po zapoznaniu się z fragmentaryczną dokumentacją UB dotyczącą tego tematu, uzna, że istnieje podejrzenie legalnej prowokacji ze strony Urzędu Bezpieczeństwa.
• Wielotysięczne manifestacje przeciw UPD i ZL.
• Uchwalenie Konstytucji autorstwa UPD-ZL-RS (29.10)
• Ze strony środowisk litewskich powstaje idea Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Założony zostaje Polsko-Litewski Ruch Rzeczypospolitej Obojga Narodów (PLRRzON) - który będzie powodem pierwszym z serii wielu niepokojów antyrządowych.

*Listopad 1958*

• Powstanie tzw. "rządu białostockiego", walki PLRRzON z rządem (patrz PLRRzON).
• Z połączenia konserwatywno-liberalnej Partii Rozwoju Polski oraz demoliberalnego Stowarzyszenia Demokratycznego powstaje Sojusz Prawicy Polskiej.
• Zbigniew Rheihnardt na mocy konstytucji zostaje Naczelnikiem Państwa.

*Styczeń 1959*

• Socjaldemokratyczna Partia Polski i Ruch Społeczny łączą się w Polski Ruch Socjaldemokratyczny.
• Oczenko żąda oddania Słowacji polskich Tatr.
• Nadanie Litwie statusu autonomicznego, utworzenie województwa kijowskiego.
• Zachodnioeuropejska młodzieżowa organizacja nacjonalkomunistyczna zafascynowana Moczarem, zabija Marcina Morca, działacza RWP i ministra finansów w RJN.
• Szef PIR, posądzany o malwersacje finansowe, Stefan Rutkowski podaje się do dymisji.
• Prooczenkowska konfederacja sanocka (wywołana przez endeckie bojówki, poparta przez RAP) uniemożliwia przeprowadzenie wyborów we właściwym terminie.
• Kongres przedwyborczy PZPR: powstaje idea "trzeciej drogi". Cyrankiewicz kandydatem PZPR na Prezydenta.
• Początek kampanii wyborczej do Senatu. Początek kampanii prezydenckiej. Kampania jest bardzo ostra.
• Następuje polaryzacja polskiej sceny politycznej (PZPR kontra UPD).
• Zwycięstwo wyborcze w Senacie UPD, PZPR drugie.
• Do drugiej tury wyborów prezydenckich przechodzi: przewodniczący UPD Jarosław Chmielnik i Józef Cyrankiewicz z PZPR.

*Luty 1959*

• II tura wyborów prezydenkcich. Józef Cyrankiewicz prezydentem.
• Demokratyczne przemiany w Czechach: upadek komunistów czeskich.
• Nadanie województwom: Przedniopomorskiemu i Bałtyckiemu statusu autonomicznego.
• Działalność międzynarodowa, Naczelnika Państwa: porozumienie gospodarcze z Meksykiem i pakt o nieagresji z SPS.

*Marzec 1959*

• Przymierze RAP, "sanoczan" i PLRRzON w Polsko-Litewski Ruch Rzeczypospolitej - Republikańska Armia Powstańcza, znany lepiej pod późniejszą nazwą Ruch "Najjaśniejsza".
• Rozdrobnienie ZL. Większość działaczy przechodzi do PRSd która z partii marginalnej wyrasta na główną siłę parlamentu.
• Powstanie rządu koalicji UPD-PRSd-SPP. Działacz UPD Jan Michał Katner Premierem.
• Rumunia i Jugosławia wobec powstania w Polsce niekomunistycznego rządu, nakładają na Polskę embargo gospodarcze na artykuły przemysłowe.
• Pierwsze konflikty na linii Prezydent-Rząd.
• RB ONZ potępia Francję za łamanie praw człowieka w Algierii.
• Upadek dyktatury Batisty na Kubie. Do władzy dochodzi Fidel Castro.

*Kwiecień 1959*

• Odtajnienie raportu UOK dotyczącego działalności UB.
• Powstaje Partia Wolna Polska!.
• Powstaje również luźno związany z partią, paramilitarny Front Robotniczy (FR).
• Liberalna ustawa prywatyzacyjna autorstwa resortu gospodarki odrzucona głosami PZPR, RWP, PSL i części PRSd - 1-sza poważna porażka parlamentarna rządu.
• Rozpad PRSd - powstaje Federacja Patriotyczno-Socjalistyczna.
• Nieudana próba rządu przekształcenia UB w podległą rządowi Służbę Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
• Kontrowersyjne wizyty ministrów: Krzyżanowskiego w Hiszpanii i Chmielnika na Słowacji (ten ostatni pozdrawiał wojska słowackiego dyktatora, Oczenki, nastawionego wrogo do Polski).
• "Incydent archangielski": detonacja polskiej bomby atomowej w ruinach Archangielska.
• Oczenko dławi zmiany demokratyczne w Czechach i wprowadza tam swoją faktyczną władzę; rychło potwierdzoną dekretem obejmującym również aneksję polskich Tatr.

*Maj 1959*

• Z inspiracji Ruchu "Najjaśniejsza" wybucha pucz poznański, w czasie którego Zygmunt Tapczyński próbował przejąć władzę w stolicy i kraju. <09.05.-06.06.> Po upadku puczu RAP wraca do dawnej i nazwy i przechodzi
• Początek wojny ze Szwecją: powstaje Księstwo Łotwy, polska armia odrzucana na linię Niemna. Polacy zajmują Gotlandię.
• Oczenkowska Czechosłowacja zajmuje Tatry z Zakopanem i atakuje Małopolskę.
• Walki na Wschodnich Wybrzeżu b. USA (EWG i Hszpania vs. Wielka Brytania i Japonia).
• Tymczasowe przekazanie kontroli nad UB, MSW (dekret nr 1 Cyrankiewicza).
• Wprowadzenie stanu wojennego (dekret nr 2 Cyrankiewicza).
• R"N" morduje polityka UPD i marszałka Senatu, Michela Poniatowskiego.
• Powstaje bojówka związana z UPD: Gwardia Obrony Rzeczypospolitej.
• Powstaje Związek Inteligencji Polskiej, powołany przez działacza PZPR, Sajetana Tempe. W skład Rady Naukowej ZIP wchodzą wybitni polscy naukowcy z Leszkiem Kołakowskim na czele.

*Czerwiec 1959*

• W tajemniczych okolicznościach znika Aleksander Czterdziecha. W mediach pojawiają się pogłoski o porwaniu go przez nieznaną grupę ludzi związaną prawdopodobnie z R"N" lub ze Szwedami.
• Rozpad PSL.
• Ochotnicze Ludowe Wojsko Obrony Polski zostaje reaktywowane jako bojówka związana z PZPR.
• W zamachu ginie kanclerz Niemiec Konrad Adenauer. W Niemczech rozpoczyna się konflikt między "pruskimi" militarystami gen. von Orlitza a rządem federalnym.
• Von Orlitz samowolnie najeżdża na Śląsk i Pomorze.
• Polska podpisuje tymczasowy rozejm ze Szwecją.

*Lipiec 1959*

• Rozkaz szefa UB, Albina Siwaka dotyczący wieszania schwytanych bojowników R"N" skutkuje protestem Katnera i Bartoszewskiego, którzy uznali, że Siwak złamał konstytucję wydając taki rozkaz.
• Morawski nowym szefem UB (tajemnicą poliszynela pozostał fakt, że faktycznym przywódcą nadal pozostał Siwak).
• Bratobójcze walki w Polsce: FR szturmuje poznańską siedzibę komunistycznego Radia "Naród z Partią". Pod zarzutem dywersji ze strony antykomunistycznej "Radiostacji", OLWOP zajmuje tymczasowo jej budynki.
• Tajemnicza śmierć Chmielnika - ministra szkolnictwa w RJN i spraw zagranicznych w rządzie Katnera.
• Powstaje Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne (SN-D) i Unia Federacyjna (UF).

*Sierpień 1959*

• Antyszwedzkie powstanie w Finlandii.
• Tajemnicza śmierć Jadwigi Piłsudskiej (premier "rządu" puczu poznańskiego) w UB-eckim więzieniu. W mediach pojawiają się informacje, że rozkaz wydał minister Bartoszewski.
• Rząd popada w stagnację. Wielotysięczne strajki i demonstracje antyrządowe. PZPR, PRS, UF i RWP stają po stronie protestujących.
• Powołany zostaje Tymczasowy Rząd Zjednoczenia Narodowego: Dagobert Pomierny (RWP) - Premierem.
• "Afera taśmowa". UB ujawnia nagranie rozmowy działacza SN-D, Kazimierza Dębickiego, z Tobiaszem Raptorskim z UPD. Wychodzi na jaw współpraca SN-D z von Orlitzem. Frakcja UPD Tobiasza Raptorskiego również zgłasza chęć współpracy za wynagrodzeniem materialnym.
• Aresztowanie kierownictwa SN-D.