Treść
Konstytucja
Rzeczypospolitej Polskiej
z dnia 29 października 1958 r.
ROZDZIAŁ I - USTRÓJ RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Art. 1
Rzeczpospolita Polska jest państwem prawnym rządzącym się zasadami demokratycznymi.
Art. 2
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczpospolitej Polski.
Art. 3
1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do Narodu.
2. Głową Rzeczpospolitej jest Prezydent wybierany w demokratycznych wyborach.
3. Stolicą Rzeczypospolitej Polskiej jest Poznań.
Art. 4.
1. Organy władzy publicznej winne są działać na podstawie i zgodnie z prawem Rzeczpospolitej Polski.
2. W Rzeczypospolitej Polskiej językiem urzędowym jest język polski.
3. Na straży Konstytucji stoi Najwyższy Sąd Konstytucyjny.
Art. 5
1. Ustrój Rzeczypospolitej Polskiej opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej.
2. Władzę ustawodawczą sprawuje Senat, władzę wykonawczą Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, a władzę sądowniczą sądy i trybunały.
Art. 6
1. Rzeczpospolita Polska jako w pełni demokratyczne państwo przewiduje wybory parlamentarne do Senatu raz na 4 lata.
2. W przypadku samorozwiązania Senatu wybory wyznaczane są przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polski na termin nie dłuższy, niż dwa tygodnie po rozwiązaniu izby parlamentarnej.
Art. 7
Każdy Obywatel Rzeczpospolitej Polski ma prawo do wolnego handlu na terenie całego kraju.
Art. 8
Każdy Obywatel Rzeczpospolitej Polski ma prawo posiadać własność prywatną.
Art. 9
1. Każdemu Obywatelowi przysługuje wolność słowa, władze Rzeczypospolitej gwarantują mu możliwość wolnego wypowiadania swego zdania.
2. Jednocześnie obywatel musi się liczyć ze słowami jakie wypowiada. W razie obrazy osoby drugiej, ta osoba ma prawo złożyć pozew o zniesławienie, bądź obrazę.
ROZDZIAŁ II - WŁADZA WYKONAWCZA
Art. 10
1. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej i gwarantem ciągłości władzy państwowej.
2. Prezydent Rzeczypospolitej czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji, stoi na straży suwerenności i bezpieczeństwa państwa oraz nienaruszalności i niepodzielności jego terytorium.
3. Prezydent Rzeczypospolitej wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach.
Art. 11
1. Kadencja Prezydenta Rzeczypospolitej rozpoczyna się w dniu objęcia przez niego urzędu i trwa 3 lata. Ponownie wybrany może być dwa razy.
2. Prezydent Rzeczypospolitej jest wybierany przez Naród w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i w głosowaniu tajnym.
3. Prezydent Rzeczypospolitej jest najwyższym zwierzchnikiem Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Art. 12
1. Prezydent Rzeczypospolitej obejmuje urząd po złożeniu wobec Senatu następującej przysięgi: "Obejmując z woli Narodu najwyższy urząd, Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, uroczyście przysięgam, że dochowam wierności postanowieniom Konstytucji, będę strzegł niezłomnie godności Narodu, niepodległości i bezpieczeństwa Państwa, a dobro Ojczyzny oraz pomyślność obywateli będą dla mnie zawsze najwyższym nakazem".
Przysięga może być złożona z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".
2. Prawo wybierania Prezydenta ma każdy obywatel RP, który ukończył 20 lat.
3. Prawo kandydowania na urząd Prezydenta posiada każdy obywatel RP, który ukończył 30 lat.
Art. 13
1. Prezydent może zostać złożony z urzędu w wypadku śmierci, orzeczenia trwałej choroby, bądź postawienia go w stan oskarżenia, w drodze uchwały przez 2/3 Senatu.
2. Do czasu wyboru nowego Prezydenta, jego obowiązki pełni Prezes Rady Ministrów.
3. Jeżeli Prezes Rady Ministrów nie może wykonywać obowiązków Prezydenta, przejmuje je Marszałek Senatu.
Art. 14
1. Prezydent może wydawać dekrety z mocą ustawy, muszą one być zaakceptowane przez Radę Ministrów, w drodze uchwały, większością zwykłą.
2. Senatowi przysługuje możliwość zaskarżenia dekretu do Sądu Najwyższego, w drodze uchwały, większością 2/3 głosów.
3. Prezydentowi przysługuje weto prezydenckie, stosowane do uchwalonej przez Senat ustawy. Jego zastosowanie powoduje przymus ponownego przegłosowania ustawy przez Senat, większością 2/3 głosów.
Art. 15
1. Rada Ministrów składa się z Prezesa Rady Ministrów i ministrów resortowych.
2. Prezes Rady Ministrów powoływany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Senatu.
3. Ministrów powołuje Prezydent RP na wniosek Prezesa Rady Ministrów.
4. W zakres kompetencji Rady Ministrów wchodzi bieżące administrowanie sprawami poszczególnych resortów.
ROZDZIAŁ III - WŁADZA USTAWODAWCZA
Art. 16
1. Senat składa się z 300 senatorów.
2. Wybory do Senatu są powszechne, równe i bezpośrednie oraz odbywają się w głosowaniu tajnym.
3. Sposób przeliczania głosów na mandaty reguluje oddzielna ustawa.
4. Kadencja Senatu rozpoczyna się w dniu zwołania pierwszego posiedzenia i trwa 4 lata.
Art. 17
1. Prawo wybierania do Senatu ma każdy obywatel RP, który ukończył 18 lat.
2. Prawo wybieralności do Senatu posiada każdy obywatel RP, który ukończył 21 lat.
Art. 18
1. Senatorowie mają prawo do głosowania nad poszczególnymi ustawami zgłaszając „poparcie” „Sprzeciw”, lub „wstrzymać się” ( odpowiednio: „za”, „przeciw”, „wstrzymanie się od głosu”)
2. W Senacie winny działać odpowiednie komisje, które tworzone będą poprzez uchwały senackie.
3. Pracom Senatu przewodniczy Marszałek Senatu, wybierany z grona senatorów zwykłą większością głosów, pod jego nieobecność, obowiązki te pełni jeden z wicemarszałków.
Art. 19
1. Senatorowie są przedstawicielami Narodu. Nie wiążą ich instrukcje wyborców.
2. Przed rozpoczęciem sprawowania mandatu senatorowie składają przed Senatem następujące ślubowanie:
"Uroczyście ślubuję rzetelnie i sumiennie wykonywać obowiązki wobec Narodu, strzec suwerenności i interesów Państwa, czynić wszystko dla pomyślności Ojczyzny i dobra obywateli, przestrzegać Konstytucji i innych praw Rzeczypospolitej Polskiej." Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania "Tak mi dopomóż Bóg".
3. Odmowa złożenia ślubowania oznacza zrzeczenie się mandatu.
ROZDZIAŁ IV - LEGISLACJA I FINANSE PAŃSTWA
Art. 20
1. Organizację Skarbu Państwa oraz sposób zarządzania majątkiem Skarbu Państwa określa ustawa.
2. Senat uchwala budżet państwa na rok budżetowy w formie ustawy budżetowej.
Art. 21
1. Projekt ustawy o zmianie Konstytucji może przedłożyć co najmniej 1/5 ustawowej liczby senatorów lub Prezydent Rzeczypospolitej.
2. Zmiana Konstytucji następuje w drodze ustawy uchwalonej w jednakowym brzmieniu przez Senat, zaakceptowanej przez Prezydenta.
3. Pierwsze czytanie projektu ustawy o zmianie Konstytucji może odbyć się nie wcześniej niż trzydziestego dnia od dnia przedłożenia Senatowi projektu ustawy.
4. Ustawę o zmianie Konstytucji uchwala Senat większością co najmniej 2/3 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby.
5. Po zakończeniu postępowania określonego w ust. 4 Marszałek Senatu przedstawia Prezydentowi Rzeczypospolitej uchwaloną ustawę do podpisu. Prezydent Rzeczypospolitej podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia przedstawienia i zarządza jej ogłoszenie w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
ROZDZIAŁ V - STANY NADZWYCZAJNE
Art. 22
1. W sytuacjach szczególnych zagrożeń, jeżeli zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, może zostać wprowadzony odpowiedni stan nadzwyczajny: stan wojenny, stan wyjątkowy lub stan klęski żywiołowej.
2. Stan wyjątkowy lub klęski żywiołowej może być wprowadzony tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia, lub dekretu, które podlegają dodatkowemu podaniu do publicznej wiadomości.
3. Zasady działania organów władzy publicznej oraz zakres, w jakim mogą zostać ograniczone wolności i prawa człowieka i obywatela w czasie poszczególnych stanów nadzwyczajnych, określa ustawa.
4. Działania podjęte w wyniku wprowadzenia stanu nadzwyczajnego muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i powinny zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa.
5. W czasie stanu nadzwyczajnego nie mogą być zmienione: Konstytucja, ordynacje wyborcze do Senatu i organów samorządu terytorialnego, ustawa o wyborze Prezydenta Rzeczypospolitej oraz ustawy o stanach nadzwyczajnych.
6. W czasie stanu nadzwyczajnego oraz w ciągu 90 dni po jego zakończeniu nie może być skrócona kadencja Senatu, nie mogą być przeprowadzane wybory do Senatu, organów samorządu terytorialnego oraz wybory Prezydenta Rzeczypospolitej, a kadencje tych organów ulegają odpowiedniemu przedłużeniu. Wybory do organów samorządu terytorialnego są możliwe tylko tam, gdzie nie został wprowadzony stan nadzwyczajny.
7. Ogłoszenie stanu wojennego następuje w drodze dekretu wydanego przez Prezydenta, po jego akceptacji przez Senat, większością 2/3 głosów.
ROZDZIAŁ VI - PRAWA OBYWATELSKIE
Art. 23
1. Każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się.
2. Zakazane są zrzeszenia, których cel lub działalność są sprzeczne z Konstytucją lub ustawą. O odmowie rejestracji lub zakazie działania takiego zrzeszenia orzeka sąd.
3. Ustawa określa rodzaje zrzeszeń podlegających sądowej rejestracji, tryb tej rejestracji oraz formy nadzoru nad tymi zrzeszeniami.
Art. 24
Każdy Obywatel może działać w partii politycznej. Partia polityczna nie może opowiadać się za totalitaryzmem. Zabronione jest stosowanie praktyk komunistycznych, faszystowskich, oraz nazistowskich. Możliwe jest tylko odwoływanie się w kwestii ideowej.
Art. 25
1. Ustrój terytorialny Rzeczypospolitej Polskiej zapewnia decentralizację władzy publicznej.
2. Małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.
3. Kościoły i inne związki wyznaniowe są równouprawnione.
ROZDZIAŁ VII - SAMORZĄD TERYTORIALNY
Art. 26
1. Rzeczpospolita Polska jest państwem jednolitym, opartym na zasadzie decentralizacji władzy publicznej.
2. Ogół mieszkańców gmin i województw stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.
3. Samorząd terytorialny uczestniczy w sprawowaniu władzy publicznej, wykonuje on ją w imieniu własnym i na własną odpowiedzialność.
Art. 27
1. Jednostkami samorządu terytorialnego są: gmina i województwo.
2. Jednostki samorządu terytorialnego mają osobowość prawną. Przysługują im prawo własności i inne prawa majątkowe.
3. Jednostki samorządu terytorialnego mają prawo ustalania wysokości podatków i opłat lokalnych w zakresie określonym w ustawie.
Art. 28
1. Organem wykonawczym w gminie jest wójt, ustawodawczym Rada Gminy.
2. Organem wykonawczym w województwie jest wojewoda, ustawodawczym Rada Województwa.
ROZDZIAŁ VIII - AKTY PRAWNE
Art. 29
1. System prawny Rzeczypospolitej Polskiej opiera się o prawo pozytywne, nie funkcjonuje prawo zwyczajowe, choć może ono być wskazówką do interpretacji norm prawnych.
2. Źródłami powszechnie obowiązujących norm prawnych są: Konstytucja, dekrety, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe i rozporządzenia.
3. Źródłami wewnętrznie obowiązujących norm prawnych są: uchwały i zarządzenia.
4. Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są na obszarze działania organów, które je ustanowiły, akty prawa miejscowego.
Art. 30
1. Warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie we właściwym organie promulgacyjnym.
2. W przypadku przystępowania Rzeczypospolitej do organizacji międzynarodowej, bądź zawierania pokoju, sojuszy, układów politycznych lub układów wojskowych, a także dotyczącego wolności, praw lub obowiązków obywatelskich, czy znacznego obciążenia finansowego budżetu Państwa, wymagana jest zgoda większości zwykłej Senatu i Prezydenta RP.
3. Prezesowi Rady Ministrów przysługuje prawo wydawania zarządzeń ministrom.
4. Rozporządzenia i zarządzenia mogą być wydawane jedynie na podstawie ustawy.
ROZDZIAŁ IX - PRZEPISY KRÓTKOTRWAŁE
Art. 31
1. W okresie 2 lat od dnia wejścia w życie Konstytucji Rada Ministrów przedstawi Senatowi projekty ustaw niezbędnych do stosowania Konstytucji.
2. Kadencja konstytucyjnych organów władzy publicznej i osób wchodzących w ich skład wybranych lub powołanych przed wejściem w życie Konstytucji kończy się z upływem okresu ustalonego w przepisach obowiązujących przed dniem wejścia w życie Konstytucji.
3. Do czasu wejścia w życie konstytucji władze w państwie sprawuje Zgromadzenie Konstytucyjne, oraz wybrany przez nie Naczelnik Państwa. Władza jest zobligowana do ogłoszenia wyborów do Senatu i na Prezydenta RP na termin nie dłuższy, niż 3 tygodnie od daty uchwalenia Konstytucji.
4. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej wchodzi w życie po upływie 2 tygodni od dnia jej ogłoszenia.
5. Przepisy krótkotrwałe wchodzą w życie z dniem ogłoszenia